Czyli jak pisać poprawnie
Blog > Komentarze do wpisu
Skróty i skróciki

Skracamy. Bo tak łatwiej. Ale róbmy to poprawnie :)

Gdy przeciętny Kowalski mówi "skrót", zazwyczaj ma na myśli:

  • m.in., np., itp., itd., c.o. - czyli klasyczne skróty; są to jedynie litery, będące skróceniem powszechnie znanych wyrazów (między innymi, na przykład, i tym podobne, i tak dalej, centralne ogrzewanie); czytamy je, rozwijając do pełnych wyrazów;
  • ONZ, PiS, NIK, UOKiK - czyli skrótowce (nie "skróty"!), utworzone z pierwszych litery nazw własnych, które czytamy tak, jak piszemy; nie są to jedynie zestawy liter, ale wyrazy - mają swój rodzaj (ten/ta ONZ, ten PiS, ten UOKiK) i się odmieniają.

Jakie problemy mogą sprawiać skróty?

Konwencjonalność

Ktoś kiedyś wymyślił sobie, że między innymi skracamy m.in., a nie m.inn. czy m.i. Trzeba się z tym pogodzić i po prostu poznać te sposoby zapisu (polecam słownik ortograficzny).

Ach, ta nieszczęsna kropka

Najtrudniejsza sprawa przy skrótach. Oto kilka zasad.

1. Jeśli skracamy jeden wyraz, to stawiamy za skrótem kropkę, np.:

  • p. - pan,
  • inż. - inżynier.

2. Jeśli skracamy kilka wyrazów i ostatni wyraz kończy się na spółgłoskę - stawiamy kropkę tylko na końcu skrótu, np.:

  • ds. - do spraw,
  • cdn. - ciąg dalszy nastąpi,
  • itd. - i tak dalej.

3. Jeśli skracamy kilka wyrazów i drugi lub kolejny z nich zaczyna się samogłoską - stawiamy kropkę po każdej literze, np.:

  • c.o. - centralne ogrzewanie,
  • sp. z o.o. - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • p.n.e. - przed naszą erą,
  • p.o. - pełniący obowiązki.

Dlaczego? Bo bez kropki w środku skrót byłby nieczytelny, przypominałby zwykły, nieskrócony wyraz, np. min. (ten skrót notabene oznacza minimum), co., po., sp. zoo., pne.

Wyjątek od tej zasady stanowią skróty takie jak:

  • n.p.m. - nad poziomem morza,
  • m.st. - miasto stołeczne.

Nie pytajcie się mnie, dlaczego tu są kropki. Po prostu tak jest :).

Czasami stawia się kropkę w środku, aby odróżnić jeden skrót od drugiego, np.:

  • br. - bieżącego roku; b.r. - bez roku,
  • bd. - bardzo dobry; b.d. - brak danych.

Kropki stawiamy także w skrótach nazw obcych, np.:

  • op. cit. - opus citatum (dzieło cytowane),
  • p.m. - post meridum (po południu),
  • e.i. - eo ipso (tym samym).

4. Nie stawiamy kropki, jeśli skrót zawiera ostatnią literę wyrazu skracanego, np.:

  • doktor - dr,
  • magister - mgr,

Uwaga! Gdy jednak odmieniamy ten wyraz, to kropkę już stawiamy:

  • doktora - dr.,
  • magistra - mgr.,

ponieważ ostatnią literą nie jest wtedy "r", lecz "a".

5. Nie stawiamy kropki w skrótach odnoszących się do miar, wag, polskich jednostek monetarnych, w skrótach matematycznych, np.:

  • m - metr,
  • kg - kilogram,
  • - złoty,
  • gr - grosz,
  • cos - cosinus,
  • Hg - rtęć
  • t - tona

6. Gdy skrót, który normalnie kończymy kropką, stoi na końcu zdania, to kropki już nie podwajamy, np.:

  • Zebranie odbyło się 4 grudnia br. NIE: Zebranie odbyło się 4 grudnia br..

Wielka czy mała litera?

Zazwyczaj skróty zapisujemy małą literą. Wyjątek stanowią skróty od niektórych nazw łacińskich, np.:

  • PS - postscriptum,
  • P.T. - pleno titulo (z zachowaniem należytych tytułów),

nazwy ksiąg biblijnych:

  • Ps - Księga Psalmów,
  • Wj - Księga Wyjścia,

czy skróty, które ze względów grzecznościowych zapisujemy wielką literą, np.:

  • WP - Wielmożny Pan,
  • Sz.P. - Szanowny Pan.

Czasami wielka litera trafi się w środku skrótu, np. hPa (hektopaskal).

Ostatnia litera skrótu

Zazwyczaj skróty kończymy spółgłoską, np. iron. - ironicznie, oprac. - opracowanie. Skróty typu iro., opra. - są niepoprawne. Wyjątek stanowią obce skróty (ha - hektar, a - ar), a także polskie o. - ojciec, a. - albo.

Błędem jest skracanie:

  • godzina - godź.
  • osiedle - oś.
  • miesiąc - mieś.

Pamiętajmy, że skracamy nie głoski (dźwięki), lecz litery! Poprawnie jest: godz., os., mies.

Liczba mnoga

Podwajając niektóre skróty, tworzymy wyrazy w liczbie mnogiej, np.:

  • o - ojciec, oo. - ojcowie,
  • s. - siostra, ss. - siostry,
  • p. - pan / pani, pp. - państwo.

Inne znaki w skrótach

Łącznik

Czasami się pojawia, np. z-ca - zastępca. Nie należy go jednak nadużywać. Lepiej jest zatem skrócić wyraz nadleśnictwo do nadl. niż n-ctwo.

Ukośnik

Mówimy mu stanowcze nie! Jest obcy w języku polskim, jego użycie jest zazwyczaj błędne. NIE piszemy zatem:

  • w/w, tylko ww.,
  • j/w, tylko jw.,
  • d/s, tylko ds.,
  • k/Warszawy, tylko k. Warszawy.

Wyjątek stanowią nazwy typów statków, zapożyczone z języka angielskiego, np.:

  • M/s (statek motorowy),
  • S/S (parowiec).

 


Więcej o skrótach

Hasło Skrót [w:] Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN, red. A. Markowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

 

wtorek, 01 lutego 2011, m.haze

Komentarze
2011/02/02 09:58:15
Witam,
bardzo mnie zainteresował Pani artykuł, wiele spraw się wyjaśniło :)
Mam jednak dwa pytania. Pierwsze dotyczy pkt. 2: "ciąg dalszy nastąpi" to przecież trzy wyrazy, nie dwa. Dlaczego zatem pisze się "cdn." zamiast "c.d.n."?
Drugie: jaka jest różnica między "Wielmożny Pan" - WP a "Szanowny Pan" - Sz.P.? Czemu w jednym skrócie nie ma kropek, a w drugim są? (Jeszcze jedno pytanie się właśnie narodziło: czy poprawne jest kończenie pytania Sz.P.? czy powinno być Sz.P?)
Pozdrawiam!
-
2011/02/02 10:48:24
@krzemykojak

Jeśli chodzi o cdn. Mało precyzyjnie się wyraziłam w tekście. Kropkę stawiamy na końcu zarówno gdy skracamy dwa wyrazy, jak i trzy czy cztery (choć w tej chwili nie przychodzi mi do głowy żaden skrót czterech wyrazów). Zaraz to poprawię we wpisie.

Jeśli chodzi o WP i Sz.P. - na pewno należy tak pisać, bo tak podaje słownik ortograficzny (so.pwn.pl/lista.php?co=wp so.pwn.pl/lista.php?begin=szp ). Niestety, nie udało mi się znaleźć uzasadnienia dla takiej pisowni. Ktoś wysłał w tej sprawie zapytanie do poradni językowej PWN, ale p. Marcjanik wyłgała się od odpowiedzi ( poradnia.pwn.pl/lista.php?id=3471 ). Rada Języka Polskiego też się na ten temat nie wypowiada. Musimy więc przyjąć, że taka jest konwencja - i tyle.

Poruszyłeś też ciekawy temat zbiegu znaków interpunkcyjnych. Jak pisałam, jeśli skrót zakończony kropką występuje na końcu zdania, to już tej kropki nie podwajamy. Jeśli po skrócie są inne znaki interpunkcyjne, to kropka, jako integralna część skrótu, pozostaje. Zatem poprawne jest: Sz.P.?, Sz.P., czy Sz.P.! Choć akurat trudno było mi znaleźć zdanie, w którym Sz.P. jest na końcu bądź przed przecinkiem :) Ale podam przykład zdań z innymi skrótami:

Adam Kowalski, reprezentujący firmę Vena Line sp. z o.o., przedstawił nam jej ofertę.

Na Rysy, szczyt w Tatrach o wysokości 2503 m n.p.m., od strony polskiej można wejść stosunkowo łatwo.


Pozdrawiam i zachęcam do czytania, a także komentowania :)
-
2011/02/02 11:29:27
o ka! - fajna rzecz!
design by SenTineL Wood.n